Norymberga 2025 – recenzja

Norymberga 2025 – recenzja

Film „Norymberga 2025” to nie tylko opowieść o dwóch bohaterach – Göringu (Russell Crowe) i doktorze Douglasie Kelleyu (Rami Malek) – ale także próba przypomnienia wydarzenia, które stało się fundamentem współczesnego prawa międzynarodowego. Proces norymberski był pierwszym tak dużym i tak konsekwentnym działaniem mającym rozliczyć zbrodnie nazistowskie po II wojnie światowej. I choć film skupia się głównie na psychologicznym pojedynku między psychiatrą a jednym z najważniejszych nazistów, reżyser zostawia widzowi wiele śladów prowadzących prosto do tego przełomowego momentu historii.

Czego dotyczył proces norymberski?

Po zakończeniu II wojny światowej alianci – Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja i Związek Radziecki – postanowili zorganizować proces, który nie będzie jedynie aktem zemsty, lecz formalnym, prawnym rozliczeniem zbrodni nazistowskiego reżimu.

W Norymberdze zamierzano ocenić odpowiedzialność najważniejszych przywódców III Rzeszy za:

– zbrodnie przeciwko pokojowi – planowanie i prowadzenie wojny agresywnej,
– zbrodnie wojenne – łamanie konwencji międzynarodowych, brutalność wobec ludności cywilnej i jeńców,
– zbrodnie przeciwko ludzkości – masowe mordy, deportacje, prześladowania, Holokaust,
– spisek w celu popełnienia powyższych zbrodni.

To, co odróżniało proces norymberski od wcześniejszych prób rozliczania wojny, to fakt, że po raz pierwszy stworzono międzynarodowy trybunał, w którym przedstawiciele czterech mocarstw wspólnie definiowali odpowiedzialność państwa i jego przywódców.

Nie bez znaczenia był też fakt, że sam proces odbywał się publicznie. Dziś powiedzielibyśmy, że był również spektaklem edukacyjnym: świat miał zobaczyć, jak wygląda prawda o nazistowskich zbrodniach. Świadkowie, dokumenty, filmy, zdjęcia… wszystko to budowało obraz zbrodni, które wcześniej wydawały się niewyobrażalne.

Kogo postawiono przed sądem?

W pierwszym z głównych procesów, tym, który przedstawia m.in. film, oskarżono najważniejszych członków nazistowskiego aparatu państwowego i wojskowego. Na ławie oskarżonych znaleźli się m.in.:

– Hermann Göring – twórca Gestapo, szef Luftwaffe, jeden z najbliższych współpracowników Hitlera,
– Joachim von Ribbentrop – minister spraw zagranicznych,
– Wilhelm Keitel – feldmarszałek, szef Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu,
– Ernst Kaltenbrunner – szef RSHA, czyli aparatu bezpieczeństwa odpowiedzialnego za obozy koncentracyjne,
– Franz von Papen – polityk, który umożliwił Hitlerowi wejście do rządu,
– Albert Speer – minister uzbrojenia, architekt i jeden z najciekawszych przypadków „inteligentnego współsprawcy”,
– Julius Streicher – wydawca skrajnie antysemickiej gazety „Der Stürmer”.

Niektórzy z oskarżonych, jak Göring, starali się przedstawiać jako ludzie honoru, próbując minimalizować swoją odpowiedzialność. Inni, jak Speer, składali pełne refleksji zeznania, podkreślając, że byli częścią systemu, którego skalę okrucieństwa poznali – ich zdaniem – dopiero po wojnie.

To właśnie w tych różnicach charakterów i postaw kryła się dramaturgia procesu. I właśnie to stało się jednym z najsilniejszych punktów filmowej opowieści.

Jak film „Norymberga 2025” korzysta z historii?

Twórcy nie próbują odtwarzać całego procesu krok po kroku. Zamiast tego wybierają fragment – ten najbardziej intymny, niemal teatralny: relację między Göringiem a psychiatrami badającymi jego stan psychiczny.

Göring według Crowe’a
Russell Crowe przedstawia Göringa jako człowieka pewnego siebie, dominującego, inteligentnego, potrafiącego uwodzić uwagę. Krytycy zwracają uwagę, że jego interpretacja jest jednocześnie „masywna i niepokojąco lekka”, jakby zbrodniarz próbował nagle wejść w rolę politycznego stratega, a nie odpowiedzialnego za ludobójstwo człowieka.

Jedna z recenzji podkreśla:
"Crowe nie gra potwora; on gra człowieka, który udowadnia, że potworność może wyglądać zwyczajnie."

To przerażające, bo takie właśnie były mechanizmy nazistowskie – ludzie, którzy potrafili uśmiechać się do kamery, a jednocześnie podpisywać dokumenty skazujące miliony na śmierć.

Rami Malek jako Douglas Kelley
Postać Kelleya, grana przez Maleka, jest równie fascynująca. To nie jest bohater bez skazy, a raczej ktoś, kto próbuje zrozumieć, jak człowiek może dopuścić się zbrodni na niespotykaną skalę. Psychiatria była dla niego narzędziem, ale również drogą do pytań o naturę zła.

W jednej ze scen filmowych Kelley mówi:
"Jeśli człowiek może zaplanować coś takiego z zimną logiką, musimy zrozumieć, co zachodzi w jego głowie."

Krytycy komentują, że Malek nadał swojej roli „drżące podskórnie napięcie”, idealnie pasujące do psychologicznego klimatu filmu.

Dlaczego proces norymberski był aż tak ważny?
To pytanie przewija się w filmie i w całej debacie wokół niego. Dlaczego proces ten uznaje się za jeden z najważniejszych w historii świata?

Bo wprowadził pojęcie odpowiedzialności międzynarodowej
Po raz pierwszy uznano, że:

– jednostka może odpowiadać za zbrodnie przeciwko ludzkości,
– „rozkaz przełożonego” nie może być usprawiedliwieniem,
– działania państwa mogą podlegać ocenie moralnej i prawnej.

Bo pokazał prawdę o nazizmie
W sali sądowej wyświetlano dokumenty, filmy i zdjęcia obozów koncentracyjnych. Świadkowie przedstawiali niewiarygodne opisy tortur i mordów. To sprawiło, że świat nie mógł już powiedzieć „nie wiedzieliśmy”.

Bo pozostawił trwałe fundamenty pod współczesne prawo
Trybunał w Hadze, definicje zbrodni wojennych, konwencje o prawach człowieka – to wszystko ma swoje źródła właśnie tam.

Jak film wykorzystuje tę historię, by stworzyć dramat?

„Norymberga 2025” nie jest dokumentem, lecz thrillerem psychologicznym. Ale to thriller oparty na faktach, na przesłuchaniach, gestach, dialogach, które naprawdę mogły się wydarzyć.

W jednej z najmocniejszych scen Crowe jako Göring mówi:
"Historia oceni mnie inaczej, niż wy chcecie to zrobić tutaj."

A Kelley odpowiada:
"To nie historia cię ocenia. To świat po raz pierwszy ma okazję cię zapytać: dlaczego?"

Ten dialog jest jak esencja całego procesu – próba odpowiedzi na pytanie, jak człowiek może w sobie pomieścić świadomość zbrodni.

Dlaczego warto obejrzeć „Norymberga 2025”?

Film wyróżnia się:

– świetnym aktorstwem Crowe’a i Maleka,
– odważnym wejściem w psychikę zbrodniarza,
– przede wszystkim zaś przypomnieniem, dlaczego proces norymberski był jednym z fundamentów współczesnego świata.

To kino, które nie pozwala widzowi pozostać obojętnym. Nie daje gotowych odpowiedzi. Zmusza do myślenia. W pewnym momencie – podczas sceny ogłaszania wyroków – zapada głęboka cisza. I właśnie w tej ciszy widz może dostrzec, co film najważniejszego próbuje powiedzieć: że historia nie znika, jeśli ktoś ma odwagę o niej mówić.

Najważniejsze informacje

• Film „Norymberga 2025” przedstawia starcie Hermanna Göringa (Russell Crowe) z psychiatrą Douglasem Kelleyem (Rami Malek).
• Proces norymberski odbył się w latach 1945–1946 i obejmował 24 głównych oskarżonych nazistowskich przywódców.
• Oskarżenia obejmowały m.in. zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i prowadzenie wojny agresywnej.
• W procesie brały udział cztery mocarstwa alianckie: USA, Wielka Brytania, Francja i ZSRR.
• Hermann Göring był najwyższym rangą nazistą sądzonym w Norymberdze i próbował manipulować przebiegiem procesu.
• Douglas Kelley przeprowadzał badania psychologiczne nazistowskich przywódców, próbując zrozumieć mechanizmy zbrodni.
• „Norymberga 2025” łączy thriller psychologiczny z historycznym dramatem, podkreślając znaczenie odpowiedzialności i pamięci.
   

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. O czym jest film „Norymberga 2025”?
Film opowiada o relacji między Hermannem Göringiem a psychiatrą Douglasem Kelleyem na tle historycznego procesu norymberskiego.

2. Kogo gra Russell Crowe?
Russell Crowe wciela się w Hermanna Göringa — jednego z najważniejszych nazistowskich przywódców sądzonych w Norymberdze.

3. Jaka jest rola Ramiego Maleka w filmie?
Rami Malek gra amerykańskiego psychiatrę Douglasa Kelleya, który badał psychikę nazistowskich przywódców po wojnie.

4. Co było celem procesu norymberskiego?
Celem było osądzenie głównych odpowiedzialnych za zbrodnie nazistowskie na podstawie prawa międzynarodowego.

5. Ilu oskarżonych stanęło przed sądem?
W pierwszym głównym procesie sądzono 24 najważniejszych funkcjonariuszy III Rzeszy.

6. Jakie zbrodnie były rozpatrywane?
Trybunał rozpatrywał zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie przeciwko pokojowi oraz spisek.

7. Kto prowadził proces norymberski?
Trybunał powołały cztery państwa: USA, Wielka Brytania, Francja i ZSRR.

8. Czy film wiernie przedstawia historię?
Film koncentruje się na psychologii postaci, a nie na pełnej rekonstrukcji procesu, więc niektóre elementy są uproszczone.

9. Dlaczego Göring jest tak ważną postacią w procesie?
Bo był jednym z najbliższych współpracowników Hitlera i odpowiadał za kluczowe elementy funkcjonowania nazistowskiego państwa.

10. Co wyróżnia „Norymbergę 2025” na tle innych filmów historycznych?
Połączenie dramatu sądowego z thrillerem psychologicznym i ukazanie relacji psychiatra–zbrodniarz jako osi narracji.