Ciągle odkładasz wszystko na później? Prokrastynacja nie zawsze oznacza lenistwo
Termin oddania projektu zbliża się niebezpiecznie szybko, rachunek od kilku dni czeka na opłacenie, a telefon, który miał zająć pięć minut, kolejny raz zostaje przełożony na jutro. Zamiast zająć się ważnym zadaniem, nagle zaczynamy sprzątać mieszkanie, przeglądać telefon albo zajmować się rzeczami, które spokojnie mogłyby poczekać. Brzmi znajomo? Prokrastynacja jest powszechna, ale jeśli staje się stałym elementem codzienności, warto zastanowić się, co właściwie za nią stoi.
Odkładanie obowiązków często jest traktowane jako brak dyscypliny albo zwyczajne lenistwo. Tymczasem powodów może być znacznie więcej. Czasami problemem jest stres, perfekcjonizm, zmęczenie lub lęk przed oceną. U części osób trudności z rozpoczynaniem i kończeniem zadań mogą być również związane z ADHD.
Dlaczego tak trudno po prostu zacząć?
Z zewnątrz rozwiązanie wydaje się banalne. Trzeba usiąść i zrobić to, co jest do zrobienia. Osoba, która regularnie zmaga się z prokrastynacją, często doskonale zdaje sobie z tego sprawę. Problem polega na tym, że sama świadomość konsekwencji nie zawsze wystarcza do rozpoczęcia działania.
Szczególnie trudne mogą być zadania monotonne, skomplikowane albo takie, w których nagroda pojawi się dopiero po dłuższym czasie. Człowiek wie, że powinien zacząć, ale jednocześnie znajduje dziesiątki innych czynności, które w danej chwili wydają się łatwiejsze lub bardziej interesujące.
Powstaje charakterystyczny schemat. Odkładamy zadanie, przez chwilę czujemy ulgę, później pojawia się stres, a następnie wyrzuty sumienia. Kiedy termin jest już bardzo blisko, presja staje się na tyle duża, że wreszcie zaczynamy działać. Jeśli mimo chaosu udaje się ukończyć zadanie, można nawet dojść do wniosku, że najlepiej pracuje się pod presją.
Problem w tym, że funkcjonowanie w ciągłym trybie awaryjnym jest wyczerpujące.
Kiedy prokrastynacja może mieć związek z ADHD?
ADHD u osoby dorosłej nie musi wyglądać tak, jak stereotypowo wyobrażamy sobie nadpobudliwość. Trudności mogą dotyczyć między innymi organizacji czasu, rozpoczynania i kończenia zadań, utrzymywania uwagi, impulsywności czy regulowania emocji.
Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba odkładająca obowiązki ma ADHD. Sama prokrastynacja nie jest podstawą do postawienia diagnozy. Warto jednak przyjrzeć się szerszemu obrazowi.
Jeśli problemy z organizacją występują od dawna, dotyczą różnych obszarów życia i regularnie powodują trudności w pracy, nauce, domu lub relacjach, rozmowa ze specjalistą może pomóc uporządkować sytuację. Informacje dotyczące tego, jak może wyglądać terapia ADHD u dorosłych, można znaleźć między innymi w ofercie gabinetu Wamka.
Listy zadań nie zawsze rozwiązują problem
Popularna rada brzmi: zrób listę i ustal priorytety. Dla części osób rzeczywiście będzie to skuteczne. Inni po kilku dniach mogą mieć jednak kilka różnych list, aplikację do planowania pełną zaległych powiadomień i kolejne poczucie, że znowu nie udało się być wystarczająco zorganizowanym.
Znacznie ważniejsze może być zrozumienie własnego sposobu działania. Duże zadanie można podzielić na bardzo małe etapy. Zamiast wpisywać na listę "przygotować prezentację", pierwszym punktem może być "otworzyć dokument i zapisać trzy nagłówki". Im mniejsza bariera wejścia, tym łatwiej wykonać pierwszy ruch.
Pomocne bywa także ograniczenie liczby decyzji. Jeśli każdego dnia trzeba od nowa ustalać, kiedy wykonać daną czynność, pojawia się kolejna okazja do jej przesunięcia. Stała pora lub powiązanie obowiązku z istniejącym rytuałem może zmniejszyć potrzebę ciągłego negocjowania ze sobą.
Prokrastynacja wpływa także na relacje
Odkładanie zadań rzadko pozostaje wyłącznie prywatnym problemem osoby, która się z nim zmaga. Niezapłacony rachunek, spóźnienie, zapomniane zakupy czy niedokończona sprawa mogą wpływać również na partnera, rodzinę lub współpracowników.
Z czasem łatwo powstają nieporozumienia. Jedna strona widzi brak zaangażowania, druga czuje się ciągle krytykowana za rzeczy, nad którymi sama próbuje zapanować. Powtarzające się konflikty mogą dodatkowo zwiększać napięcie i obniżać samoocenę.
Dlatego warto patrzeć nie tylko na pojedyncze zachowanie, ale również na mechanizm, który się za nim kryje. W Wamka prowadzone jest wsparcie psychologiczne i psychoterapia dorosłych dotyczące między innymi ADHD, trudności emocjonalnych oraz problemów pojawiających się w relacjach.
Kiedy warto poszukać pomocy?
Każdemu zdarza się coś przełożyć. Powodem do większej uwagi może być sytuacja, w której odkładanie obowiązków staje się dominującym sposobem funkcjonowania i zaczyna przynosić konkretne konsekwencje.
Sygnałem może być ciągłe niedotrzymywanie terminów, częste spóźnienia, rozpoczynanie wielu projektów bez ich kończenia, poczucie chaosu, problemy zawodowe albo regularne konflikty z bliskimi. Warto zwrócić uwagę także na własne emocje. Jeśli codziennym obowiązkom stale towarzyszą frustracja, wstyd i przekonanie, że inni radzą sobie z prostymi rzeczami znacznie łatwiej, dobrze jest poszukać przyczyny zamiast kolejny raz oskarżać się o brak silnej woli.
Rozmowa ze specjalistą nie wymaga również mieszkania w tym samym mieście. Jedną z dostępnych możliwości jest psychoterapia online, która pozwala korzystać ze spotkań za pośrednictwem internetu.
Najważniejsze jest rozróżnienie okazjonalnego odkładania nieprzyjemnego zadania od trwałego wzorca, który dezorganizuje życie. Prokrastynacja może być nawykiem, reakcją na stres, konsekwencją perfekcjonizmu albo jednym z elementów szerszych trudności. Zamiast ograniczać się do stwierdzenia "muszę się wreszcie ogarnąć", warto czasem zadać sobie inne pytanie: dlaczego właściwie tak trudno mi zacząć?
Artykuł reklamowy
Dodaj komentarz